Ant j’ùltim mèis la Comission europea a l’ha pijàit doe decision che a alimento ‘d dubi an sla tutela dla salute dij sitadin e a pòrto a ciamesse se a venta tutelé j’anteresse econòmich ò la salute quand ch’a van an contrast tra ‘d lor.
Ël quindes ëd dicèmber dl’ann passà a scadìa l’autorisassion a dovré ël glifosà ant le colture e jë Stat ëd la UE a son stàit ciamà a voté për arnovela. Për che coste votassion a sìo valide a venta che a-i sìa na magioransa qualificà, pro ò contra la propòsta, ëd 15 Stat ansuma a 27, con na popolassion d’almen ël 65% ëd cola total. An gnun-a dle doe votassion ch’a son tenusse a otóber e a novèmber a l’é otenusse costa magioransa e parej la Comission a l’ha decidù ëd soa inissiativa d’arnové l’autorisassion për àutri des agn. Costa decision a l’é basasse anche ansuma a dë studi dl’EFSA, l’Autorità Europea për la Sicurëssa dj’Aliment e dl’ECHA, l’Agensia Europea për ij Prodòt Chìmich, ch’a diso che a-i é nen d’evidense che ël glifosà a sìa cangerògen e pericolos për la salute dle person-e, dle bestie e dl’ambient. L’Agensia Internassional për l’Arserca an sël Càncher, ch’a fa part ëd l’OMS, ant ël 2015 a l’era però ruvà a la conclusion che a-i fusso ‘d preuve ch’a bastavo a afermé che ël glifosà, dovrà da sol ò mës-cià con d’àutre sostanse, a pòrta ‘l càncher a le bestie, ëd preuve consistente ch’a peussa danegé ò modifiché ‘l DNA, e che a l’é possìbil ch’a sìa cancerògen anche për le person-e.
L’autorisassion dàita a prevëdd ëd restrission coma ël diviet ëd dovré ël glifosà prima dla racòlta e la necessità d’adoté ‘d misure për guerné le person-e e l’ambient, ma ògni Stat a resta responsabil ëd l’autorisassion ch’a dà e a peul decide ‘d buté ‘d limitassion ansuma a sò teritòri.
A fërvé dë st’ann-sì la Comission europea a l’ha ritirà la propòsta ‘d lege për dimesé da sì al 2030 ij pesticid an agricoltura, dòp ch’a l’é nen stàita aprovà dal Parlament d’Euròpa, anche an seguit a le proteste dj’agricoltor ch’a l’han anteressà vàire Pais. Costa propòsta a fasìa part ëd na strategìa për rende tut ël sistema alimentar pì giust, san e rispetos ëd l’ambient, denominà Farm to Fork, che a l’é un dij pilastr dël Green Deal, për produve e gestì tuta la filiera dël mangé, ch’a dovrìa podej garantì n’impàt ambiental almen nèutr, contrasté la perdita ‘d biodiversità, assicuré che tuti a peusso avej a disposission dël mangé san e acessìbil an garantinda ant istess temp ël profit ëd chi ch’a lo produv e, për finì, garantì la competitività dël setor dl’aprovigionament ëd l’UE. Për ël moment le lobby dij produtor ëd pesticid a l’han marcà un pont a sò favor.
An costi dì a l’é stàit publicà ansuma a Nature në studi dl’Università ëd Viena an colaborassion con cola ëd Kaiserslautern, fàit an Val Venosta, la pì gròssa area ‘d produssion ëd pom d’Euròpa, ch’a l’ha rivelà na fòrta presensa ‘d pesticid dont un cert nùmer a conten-o ‘d prinsipi ativ particolarment pericolos e anserì ant un elench ufissial ëd l’Union Europea dël 2017, ch’a deuvo esse sostituì al pì prest. Lòn ch’a l’é pes a l’é che le concentrassion ëd pesticid as treuvo, combin che an misura anferior man man che un a së slontan-a da le coltivassion, oramai an tuta la valada, anche an quòta.
La contaminassion ëd tuta la valada a nass dal fàit che is trovoma danans a ‘d coltivassion intensive, andova ch’a ven-o fàit an media 38 tratament për stagion, an dovrand anche ‘d missele ‘d coste sostanse. Le procedure për l’aprovassion dij pesticid da part ëd l’UE a pijo an esam singolarment ij prinsipi ativ sensa consideré che l’efèt cocktail ëd pì prinsipi butà ansem a n’aumenta la pericolosità.
Tanti dij pesticid ch’a ven-o dovrà a son pericolos për j’organism ant l’eva e j’inset ampolinador e potensialment danos anche për le person-e, an particolar për le masnà.
Le alternative a-i sarìo ma a ventrìa cambié la manera ‘d coltivé për manten-e la biodiversità, an riduvinda progressivament ij pesticid e dovrand j’antagonista naturaj dij parassit che purtròp, con ij metod ch’as dòvro adess, a ven-o anvece eliminà. Con coste procedure a-i va pì d’impegn, anche econòmich, ma ant ël temp a darìo n’artorn a l’ambient e a le sacòce dij produtor e a pioré a sarìo mach cole dle asiende ch’a produvo ij pesticid.
As peul fé un paragon miraco un pòch fòrt, ch’a va però bin. An guera a l’é pì fàcil dëstruve ‘l nemis con ëd bombardament a tapiss, ch’a ten-o nen cont ëd le conseguense ansuma ai civij pitòst che fé d’atach mirà, an limitand ij dann a j’anfrastruture e a la popolassion. Ant istessa manera an agricoltura, ant la lòta contra maladie e parassit, a l’é pì fàcil e a peul smijé pì convenient dovré an gran quantità ëd prodòt chìmich sensa ten-e cont ëd j’efèt negativ an sl’ambient, le person-e e le bestie.
A l’é trist ch’as deuva buté an contraposission la tutela dla salute con cola dij gròss anteresse econòmich e dël travaj ëd chi ch’a travaja an coj setor. Ant ël cas ëd j’agricoltor, lor a son la part dèbola ch’as treuva sgnacà antrames a j’anteresse dij gigant ëd la chimica, ch’a posso për fé dovré pì ‘d sostanse chimiche, la concorensa sleal dle importassion da ‘d Pais andova ch’a-i é ‘d normative meno rìgide e al dirit a la salute dla popolassion e dl’ambient.
La solussion a speterìa ai govern, che tant për cambié a son però nen a l’àutëssa. Ël dirit pì important da tutelé a dovrìa esse col a la salute e për garantilo a dovrìo nen cede a le pression ëd chi ch’a l’ha tut l’anteresse a manten-e le còse coma ch’a son, ma a dovrìo esse bon a guidé la transission anvers a n’agricoltura amisa dl’ambient e dla salute, a sosten-e j’agricoltor an cost passage e a ostacolé la concorensa sleal. Ògni cambiament a fa nasse ‘d resistense da part ëd chi ch’a l’ha na vision limità e as peul conclude che a la fin a son mach ij consumador ch’a peulo oblighé ij govern a agì e ij produtor a adeguesse an premiand chi ch’a s’adegua e castigand coj che a buto an pericol la salute.
Se l’articol a l’é piasute gir-lo a coj che ‘t conòssi